De fundamenten

In negentienhonderd verdedigt een jonge wiskundige in Parijs een proefschrift over de beurs. Hij heet Louis Bachelier.

Zijn proefschrift heet Theorie van de speculatie. In de jury zit de grote wiskundige Henri Poincaré.

Bachelier beschrijft prijzen als een reeks kleine stapjes op goed geluk. Hij leidt er de wiskunde van de brownse beweging uit af.

Vijf jaar voordat Albert Einstein het doet, op zijn manier, om de beweging van deeltjes in een vloeistof te verklaren.

Toch wordt Bachelier een halve eeuw bijna vergeten. Economen herontdekken hem in de jaren vijftig.

Zijn idee heeft een naam: de random walk. De prijs van morgen is die van vandaag, plus een onvoorspelbaar ruisje.

Gooi elke dag een munt op. Kop, de prijs wint een euro. Munt, hij verliest er een. En teken de curve.

Ze lijkt verrassend veel op een echte beursgrafiek. Met trends, toppen, dalen. Toch is alles toeval.

Als prijzen een random walk volgen, dan zeggen de tekeningen van het verleden niets over de toekomst.

In de app is dit hoofdstuk geanimeerd en verteld, kaart na kaart. Gratis proefperiode starten.

Download in deApp Store

In negentienhonderdzeventig geeft econoom Eugene Fama dat idee zijn moderne vorm: de efficiëntie van markten.

Een markt is efficiënt als de prijzen de beschikbare informatie al weerspiegelen. Je verslaat de markt niet met wat iedereen weet.

Fama onderscheidt drie vormen. De zwakke vorm: vroegere prijzen laten niet toe toekomstige prijzen te voorspellen.

De semisterke vorm: alle openbare informatie, resultaten, nieuws, aankondigingen, zit al in de prijs. Ze komt er in enkele ogenblikken in.

De sterke vorm: zelfs geheime informatie zou in de prijs zitten. Bijna niemand gelooft dat. Handel met voorkennis loont, vandaar het verbod.

Een oude grap vat het samen. Een econoom ziet een briefje op de grond. Hij bukt niet: was het echt, dan had iemand het al opgeraapt.

De grap overdrijft. Maar op de markten zijn briefjes op de grond zeldzaam, en snel opgeraapt.

Praktisch gevolg: de meeste actieve beheerders doen het slechter dan hun index, na kosten.

Dat argument droeg de indexfondsen. Als je de markt niet kunt verslaan, koop haar dan helemaal, voor weinig geld.

Maar bubbels werpen een vraag op. Als prijzen altijd juist zijn, hoe kunnen ze dan verdubbelen, en dan instorten?

Robert Shiller antwoordt dat markten op hol slaan, en dat je dat soms ziet aankomen, over lange periodes.

In tweeduizend dertien beloont de Nobelprijs samen Fama, Shiller en Lars Peter Hansen. Voor deels tegengestelde stellingen.

Dat is geen tegenspraak. Op enkele dagen zijn prijzen bijna onvoorspelbaar. Over jaren worden excessen vaak uiteindelijk gecorrigeerd.

Beiden hebben gelijk, elk op zijn tijdschaal.

Voor de spaarder is de les dubbel: niet gokken op morgen, en op je hoede zijn voor prijzen die te mooi lijken om te duren.