Capitolia
Men denkt dat centrale banken bijna magische macht hebben. Maar hun gereedschap heeft grenzen, en de recente geschiedenis liep ze allemaal tegen het lijf.
Eerste grens: nul. Lang dacht men dat een rente daar niet onder kon.
In tweeduizend veertien doet de Europese Centrale Bank het ondenkbare: een negatieve depositorente. Die daalt tot min nul komma vijf procent.
Negatief betekent: een bank die geld bij de centrale bank zet, betaalt daarvoor.
Stel, honderd miljoen euro gestort tegen min nul komma vijf procent: vijfhonderdduizend euro verlies per jaar.
Het idee: banken aansporen om te lenen in plaats van te hamsteren. Maar veel lager kan het niet.
Want er zijn nog bankbiljetten. Wordt de rente te negatief, dan haalt men alles contant op: dat levert nul op, maar kost niets.
De eurozone kwam er in tweeduizend tweeëntwintig uit. Het experiment duurde acht jaar.
Tweede, diepere grens: de liquiditeitsval. De econoom Keynes bedacht dit idee.
In de app is dit hoofdstuk geanimeerd en verteld, kaart na kaart. Gratis proefperiode starten.
Download in deApp StoreDe centrale bank verlaagt haar rente, steeds weer. Maar niemand leent meer. Huishoudens en bedrijven zijn bang.
Je kunt een paard naar de rivier brengen, zegt het spreekwoord. Je kunt het niet dwingen te drinken.
Japan beleefde dit al eind jaren negentig: rentes dicht bij nul, en een economie die niet op gang kwam.
Derde grens: budgettaire dominantie. Als de schuld van een staat zo zwaar wordt dat ze het monetaire beleid dicteert.
Stel een staatsschuld van drieduizend miljard euro. Eén punt rente erbij, als alle schuld is vernieuwd, is dertig miljard per jaar.
De centrale bank zou haar rente willen verhogen tegen inflatie. Maar ze weet dat ze de staat dan in de problemen brengt.
Als ze daarom afziet, bestrijdt ze de inflatie niet meer. Dan financiert ze de staat. Dat is de helling waar de geschiedenis voor vreest.
Vandaar de vierde vraag, die bij elke verkiezing terugkomt: de onafhankelijkheid van de centrale bank.
Een regering houdt voor een verkiezing van lage rente. Krediet is makkelijk, de werkgelegenheid stijgt. De rekening, de inflatie, komt later.
Begin jaren zeventig zette de Amerikaanse president Nixon de Fed onder druk voor lage rentes. De opnames hebben het laten zien.
De inflatie van de jaren zeventig volgde. Voor een deel daarom hebben zoveel landen hun centrale bank onafhankelijk gemaakt.
In de eurozone staat die onafhankelijkheid in de verdragen. Maar geen tekst beschermt tegen verlies van vertrouwen.
De ommekeer: een centrale bank is machtig zolang men gelooft dat ze kan ingrijpen. Haar grens is het moment dat men daar niet meer in gelooft.