De staatsschuld

De Franse staatsschuld ligt boven de honderdtien procent van het bbp. Het cijfer jaagt angst aan. Maar alleen zegt het niet veel.

Japan leeft met een veel zwaardere schuld. Andere, veel minder verschuldigde landen zijn toch in wanbetaling gegaan. Waarom?

Omdat een schuld houdbaar is of niet, afhankelijk van twee getallen: de betaalde rente en de groei van de economie.

Economen noemen ze r en g. r is de kost van de schuld. g is de groei van het nationaal inkomen, inflatie inbegrepen.

Neem een denkbeeldig land, met een schuld gelijk aan zijn bbp. Zijn begroting, zonder rente, is in evenwicht.

Kost de schuld drie procent en groeit de economie twee procent, dan groeit de schuld sneller dan het inkomen.

Na tien jaar gaat ze van honderd naar honderdtien procent van het bbp. Zonder enig nieuw tekort, alleen door de rente.

Draai de twee getallen om: twee procent rente, drie groei. Na tien jaar zakt de schuld naar eenennegentig procent.

De ommekeer: dezelfde schuld kan vanzelf smelten of opzwellen. Alles hangt af van het verschil tussen r en g.

In de app is dit hoofdstuk geanimeerd en verteld, kaart na kaart. Gratis proefperiode starten.

Download in deApp Store

Als r boven g ligt, is een overschot zonder rente nodig om te stabiliseren. Hier bijna een punt bbp per jaar.

In de jaren van zeer lage rente lag r vaak onder g. Sinds de rentestijging is het verschil kleiner geworden. Het debat is terug.

Tweede vraag: wie bezit die schuld? Spaarders en banken van het land, buitenlandse beleggers en de centrale bank.

In Frankrijk is ongeveer de helft in handen van niet-ingezetenen. Dat is een teken van vertrouwen, maar ook een afhankelijkheid.

Een schuld in handen van de eigen inwoners wordt onderling heronderhandeld. Een schuld in buitenlandse handen kan sneller vertrekken.

Centrale banken hebben er in de crisisjaren ook veel van opgekocht. Ze zijn zeer grote schuldeisers geworden.

Derde vraag: hoe zijn staten er in het verleden uitgekomen? Er zijn vier grote manieren.

Eerst groei. Na de Tweede Wereldoorlog was het Verenigd Koninkrijk meer dan twee keer zijn bbp schuldig. Tientallen jaren groei verkleinden dat.

Dan inflatie. Ze blaast het inkomen in euro's op, niet de al uitgegeven schuld. Maar wie spaart, betaalt de prijs.

Bezuiniging: minder uitgeven, meer innen. Soms doeltreffend, altijd pijnlijk, en riskant als ze de groei breekt.

Ten slotte wanbetaling. In tweeduizend twaalf liet Griekenland zijn private schuldeisers meer dan de helft van de waarde van hun effecten afschrijven.

Geen van die uitwegen is gratis. Elk kiest wie betaalt: de belastingbetalers, de spaarders of de schuldeisers.

Kijk om een schuld te beoordelen dus naar drie dingen: het verschil tussen r en g, wie haar bezit, en de begroting zonder rente.

Het niveau telt. Maar een schuld beoordeel je vooral op haar traject. En dat traject wordt elk jaar beslist.