Staatsschulden

Een staat sterft niet, gaat niet met pensioen en kan belasting heffen. Daarom leent men aan hem uit. En daarom misbruikt hij dat soms.

Het begint vaak met een oorlog. Een oorlog kost snel meer dan een land aan belasting kan innen.

Er zijn maar drie manieren om hem te betalen: de belasting verhogen, lenen of geld drukken.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog start Frankrijk grote nationale leningen. De affiches roepen elke spaarder op om uit te lenen.

Na de oorlog vreet inflatie de waarde van die effecten op. Wie had uitgeleend, krijgt terug in gedeprecieerd geld.

Dat is de vierde manier, de meest discrete, om een schuld te betalen: de prijzen laten stijgen.

En soms betaalt een staat helemaal niet. Dat heet een staatsfaillissement.

Argentinië werd er het symbool van: negen keer, van de eerste in achttienhonderd zevenentwintig tot de laatste in tweeduizend twintig.

Elke keer ging het land uiteindelijk weer lenen. Uitleners vergeten, zolang de rente hoog genoeg is.

In de app is dit hoofdstuk geanimeerd en verteld, kaart na kaart. Gratis proefperiode starten.

Download in deApp Store

Tweeduizend twaalf: Griekenland. Na jaren van crisis is zijn schuld niet meer terug te betalen.

De private schuldeisers ruilen hun effecten tegen nieuwe, die veel minder waard zijn. Het is de grootste herstructurering uit de geschiedenis.

Ze verliezen drieënvijftig komma vijf procent van de nominale waarde. Van tienduizend euro blijft vierduizend zeshonderdvijftig over.

En dat is alleen de nominale waarde. Met lagere rentes en uitgestelde looptijden is het echte verlies nog zwaarder.

Tot slot een curiositeit: de schuld die nooit wordt afgelost. De eeuwigdurende rente.

In de achttiende eeuw bundelt het Verenigd Koninkrijk zijn schulden in effecten die consols heten. Ze betalen voor altijd een vaste rente.

Stel, honderd pond tegen drie procent: drie pond per jaar. Na een eeuw driehonderd pond rente, en het kapitaal nooit terug.

Voor de staat is dat een schuld die vanzelf smelt door inflatie. De Napoleontische oorlogen zijn er deels mee betaald.

Het laatste van die effecten is in tweeduizend vijftien afgelost, omdat de rente zo laag was geworden dat aflossen goedkoper was.

De ommekeer: een staat die niet betaalt, wordt bijna nooit voor altijd gestraft. De markt vergeeft, tegen een hogere rente.

Maar zijn inwoners betalen wel. Banken die omvallen, bevroren spaargeld, gekorte pensioenen, een munt die instort.

Als een staat in wanbetaling gaat, houden zijn eigen banken vaak een groot deel van zijn schuld. Hun val treft rechtstreeks de spaarders van het land.

Onthoud drie dingen: een staat betaalt met belasting, met inflatie, of betaalt niet. En zijn leenrente vertelt wat de markt ervan denkt.