De staat

Elk jaar int de staat belastingen en betaalt uitgaven. Geeft hij meer uit dan hij ontvangt, dan is dat een tekort.

Het tekort meet je over een jaar. Het is een gat in de begroting van dat jaar, zoals rood staan aan het eind van de maand.

De schuld is de optelsom. Alle tekorten uit het verleden, opgestapeld en nog niet terugbetaald.

Om landen te vergelijken, zet men die schuld af tegen het bbp: de rijkdom die het hele land in een jaar maakt.

In Frankrijk lag de schuld eind tweeduizend vierentwintig boven de honderdtien procent van het bbp. Meer dan een heel jaar productie.

De Europese regels mikken op een tekort onder de drie procent van het bbp en een schuld onder de zestig procent. Veel landen zitten er ver vanaf.

Neem een denkbeeldig land. Het produceert duizend miljard per jaar en is evenveel schuldig. Zijn schuld: honderd procent van het bbp.

Dit jaar heeft het vijftig miljard tekort. Zijn schuld stijgt naar duizend vijftig miljard.

Maar zijn economie groeit drie procent: duizend dertig miljard. Zijn schuld wordt iets minder dan honderdtwee procent van het bbp.

In de app is dit hoofdstuk geanimeerd en verteld, kaart na kaart. Gratis proefperiode starten.

Download in deApp Store

Met maar dertig miljard tekort zou de schuld duizend dertig miljard zijn. Evenveel als het bbp: honderd procent, stabiel.

Dat is de ommekeer: een staat kan een tekort houden zonder dat zijn schuld zwaarder wordt. De economie moet dan wel snel genoeg groeien.

Het cijfer dat telt is dus niet de schuld alleen. Het is de schuld afgezet tegen wat het land produceert.

Dan moet je beslissen wat je met de begroting doet. Dat is begrotingsbeleid: aanjagen of afremmen.

In een crisis kan de staat meer uitgeven of belastingen verlagen. Het geld circuleert, bedrijven verkopen, de werkgelegenheid houdt beter stand.

Slaat de economie op hol, dan kan hij afremmen: minder uitgeven, of meer innen. Om de prijzen te kalmeren en de schuld te verlichten.

De valkuil: aanjagen is altijd populair, afremmen nooit. Dus stapelen de tekorten zich op, ook in goede jaren.

En een schuld moet gefinancierd worden. De staat leent bij dezelfde uitleners als bedrijven en huishoudens.

Leent hij veel, dan kan hij de prijs van geld voor iedereen opdrijven. Dat heet het verdringingseffect.

Stel een hypotheek van tweehonderdduizend euro over twintig jaar. Tegen drie procent is het maandbedrag duizend honderdnegen euro.

Stijgt de rente naar drie en een half, dan wordt het duizend honderdzestig euro. Over de looptijd meer dan twaalfduizend euro extra rente.

Het verdringingseffect is niet automatisch. Het hangt af van het beschikbare spaargeld en het vertrouwen van de uitleners.

Maar één ding is zeker: de rente op de schuld is een uitgave. Elke euro aan uitleners ontbreekt elders.

Als men het over schuld heeft, stel twee vragen. Hoeveel, afgezet tegen het bbp? En groeit de economie snel genoeg?

Een staat is geen huishouden: hij gaat nooit met pensioen. Maar net als u betaalt hij de prijs van geleend geld.