De piramides

Er bestaat een oplichterij die zo beroemd is dat ze de naam van een man draagt. En ze werkt nog altijd, honderd jaar later.

Boston, negentienhonderdtwintig. Charles Ponzi belooft vijftig procent winst in vijfenveertig dagen.

Zijn verhaal: in het buitenland goedkope postcoupons kopen, en ze in de Verenigde Staten duurder inwisselen.

In werkelijkheid wordt er bijna geen coupon gekocht. De eerste klanten worden betaald met het geld van de volgende.

En het werkt, een tijdje. De eerste winnaars vertellen over hun geluk, en de rij voor zijn kantoren wordt langer.

Maar de rekensom is meedogenloos. Om bij elke ronde vijftig procent te betalen, moet het binnenkomende geld elke ronde met de helft groeien.

Na tien rondes is bijna achtenvijftig keer de startinleg nodig. Geen enkele stad heeft genoeg nieuwe klanten.

In augustus negentienhonderdtwintig, na een paar maanden, stort alles in. De naam Ponzi wordt een woord.

Het schema is altijd hetzelfde: de oude klanten betalen met het geld van de nieuwe. Geen belegging, alleen een buis.

In de app is dit hoofdstuk geanimeerd en verteld, kaart na kaart. Gratis proefperiode starten.

Download in deApp Store

Het kan alleen groeien of sterven. Zodra het nieuwe geld vertraagt, of te veel klanten willen opnemen, stort het in.

December tweeduizend acht, in New York. Bernard Madoff, gewezen voorzitter van de Nasdaq, bekent aan zijn zonen dat zijn fonds een piramide is.

Op de afschriften van zijn klanten: vijfenzestig miljard dollar. Een getal dat alleen op papier bestaat.

Hij beloofde niets enorms: ongeveer een procent per maand, bijna zonder ooit te verliezen. Die regelmaat stelde gerust.

En dat was juist het signaal. Geen enkele echte belegging stijgt zo recht, crisis na crisis.

Een analist, Harry Markopolos, waarschuwde de Amerikaanse toezichthouder vanaf tweeduizend meerdere keren. Zonder resultaat.

Wat de piramide deed vallen, was de crisis van tweeduizend acht. De klanten wilden hun geld terug, allemaal tegelijk.

Madoff krijgt honderdvijftig jaar cel. Jaren van procedures laten toe een groot deel van de echt gestorte bedragen terug te geven.

Een paar weken later, in februari tweeduizend negen, valt Allen Stanford op zijn beurt. Zijn bank verkocht depositocertificaten met te mooie rentes.

Ongeveer zeven miljard dollar, belegd in producten die als veilig werden voorgesteld. Erachter: verzonnen of opgeblazen bezittingen.

Drie mannen, drie tijdperken, dezelfde ingrediënten: een te mooi of te regelmatig rendement, een vage uitleg, en het vertrouwen van een kring.

De ommekeer: de slachtoffers waren niet allemaal naïef. Er waren banken, stichtingen, ervaren beleggers bij.

Drie vragen beschermen beter dan intelligentie. Waar komt het rendement vandaan? Wie bewaart het geld? Is de verkoper erkend?

En verliest een belegging nooit, terwijl al de rest daalt, dan is dat geen prestatie. Het is een alarmsignaal.