De monetaire regimes

Een munt moet je ergens aan vasthangen. Al twee eeuwen probeert men verschillende ankers.

Het eerste is goud. Met de gouden standaard kan elk biljet ingeruild worden tegen een wettelijk vastgelegd gewicht goud.

Het Verenigd Koninkrijk neemt hem aan in de negentiende eeuw. Voor negentienhonderdveertien zijn de meeste grote landen gevolgd.

Het voordeel is eenvoudig: een staat kan niet meer drukken dan zijn goud toelaat. De inflatie blijft in toom.

Maar het is ook een dwangbuis. Midden in een crisis kun je geen geld scheppen om de economie te steunen.

In de jaren dertig herstellen de landen die het goud vroeg verlaten, zoals het Verenigd Koninkrijk in negentienhonderdeenendertig, sneller.

Juli negentienhonderdvierenveertig, in Bretton Woods, in de Verenigde Staten. Vierenveertig landen tekenen de naoorlogse wereld.

De dollar staat centraal. Hij is een vast gewicht goud waard: vijfendertig dollar per ons. De andere munten hangen aan de dollar.

Dat houdt meer dan vijfentwintig jaar stand. Maar de Verenigde Staten geven uit, en er zijn al gauw veel meer dollars dan goud om ze te dekken.

In de app is dit hoofdstuk geanimeerd en verteld, kaart na kaart. Gratis proefperiode starten.

Download in deApp Store

Vijftien augustus negentienhonderdeenenzeventig, een zondagavond. President Nixon kondigt aan dat de dollar niet meer tegen goud ingeruild wordt. Tijdelijk, zegt hij.

Het tijdelijke duurt voor altijd. Negen jaar later gaat de ons goud boven de achthonderd dollar, meer dan twintig keer de vastgelegde prijs.

Sinds negentienhonderddrieënzeventig zweven de grote munten. Hun prijs wordt elke seconde bepaald, op de valutamarkt.

Geen anker van metaal meer: de waarde van een munt steunt op het vertrouwen in de centrale bank die ze uitgeeft.

Zweven vangt schokken op. Maar het doet de prijs van import en reizen van jaar tot jaar bewegen.

Sommige landen kiezen het omgekeerde, de hardst mogelijke koppeling: de currency board.

Elk uitgegeven biljet moet gedekt zijn door reserves in buitenlandse munt. De centrale bank beslist bijna niets meer.

Hongkong doet het sinds negentienhonderddrieëntachtig: ongeveer zeven Hongkongse dollar tachtig voor een Amerikaanse dollar.

Argentinië probeert het in negentienhonderdeenennegentig: een peso is een dollar. De hyperinflatie stopt abrupt.

Maar het land blijft lenen, en kan niet meer devalueren als de crisis komt. Begin tweeduizend twee breekt de koppeling.

Binnen het jaar zijn er meer dan drie peso's nodig voor een dollar. De rekeningen van spaarders worden bevroren, en dan met verlies omgezet.

Elk regime ruilt een vrijheid in tegen een discipline. Goud en de currency board binden de handen. Zweven maakt ze vrij, en eist vertrouwen.

Geen enkel is perfect. Onthoud de vraag: waaraan hangt deze munt vast, en wie kan het anker losmaken?