Onzichtbaar geld: Van de kaart naar de code

Negentienhonderd vijftig, New York. Een zakenman eet in een restaurant en merkt dat hij zijn portemonnee is vergeten.

Het verhaal is waarschijnlijk mooier gemaakt. Maar het idee erachter is echt: de Diners Club, een kaart om in meerdere restaurants te betalen.

Het restaurant geeft krediet aan de kaart. De kaart laat de klant aan het eind van de maand betalen en houdt onderweg een commissie in.

Dat is het principe van alle kaarten daarna. Een tussenpersoon garandeert dat je betaald wordt.

Tweede verandering: de wachttijd verdwijnt. Een gewone overschrijving kan tot een werkdag duren. Vrijdagavond verstuurd, maandag aangekomen.

De directe overschrijving komt binnen hooguit tien seconden aan, dag en nacht, ook op zondag.

In de eurozone moeten banken die sinds tweeduizend vijfentwintig aanbieden tegen dezelfde prijs als de gewone overschrijving.

Maar een directe overschrijving is ook direct weg. Oplichters houden ervan: je kunt hem bijna nooit terughalen.

Derde verandering: contactloos. Je houdt je kaart of telefoon ertegenaan en het is betaald. In Frankrijk tot vijftig euro zonder code.

In de app is dit hoofdstuk geanimeerd en verteld, kaart na kaart. Gratis proefperiode starten.

Betalen wordt een gebaar zonder moeite. En uit onderzoek blijkt dat we makkelijker uitgeven wat we niet zien weggaan.

Bankbiljetten verliezen terrein. In de eurozone worden ze in winkels nog veel gebruikt, maar hun aandeel is in een paar jaar flink gedaald.

Minder contant geld is handiger. Het betekent ook een spoor bij elke aankoop, en afhankelijkheid van betaalnetwerken.

Valt het netwerk uit, dan kan de winkel niet meer afrekenen. Bankbiljetten werken ook zonder stroom.

Laatste idee, nog onderwerp van debat: programmeerbaar geld. Geld dat zelf regels meedraagt.

Stel je een huurtoeslag voor die alleen voor huur gebruikt kan worden. Of een loon dat per seconde wordt uitbetaald.

Automatische betalingen, zonder papier of handmatige controle. De mogelijkheden zijn echt.

Maar draai de vraag om. Geld dat je kunt programmeren, is geld dat je kunt beperken. Of laten vervallen.

Wie schrijft de regels? Waarvoor zou je niet mogen betalen? Dat is geen techniek meer, dat is politiek.

Over de digitale euro in voorbereiding heeft de Europese Centrale Bank gezegd dat die niet zo programmeerbaar wordt.

De rode draad van dit verhaal: geld wordt sneller, handiger en onzichtbaarder.

En telkens blijft de echte vraag dezelfde: wie houdt het register bij, en wat mag diegene ermee doen?