De grote uitvindingen

In de middeleeuwen wil een koopman uit Florence wol kopen in Brugge. Hij moet heel Europa door met een zak goud.

Weken onderweg, rovers, tolheffingen. Goud is zwaar en trekt dieven aan.

De Italiaanse bankiers vinden een oplossing: de wisselbrief.

De koopman laat zijn goud bij een bankier in Florence. Hij krijgt een simpele brief.

In Brugge geeft hij die brief aan de collega van de bankier. En hij krijgt hetzelfde bedrag in plaatselijk geld.

Het geld is gereisd zonder te bewegen. Alleen een papier maakte de reis. Dat is de voorouder van de overschrijving.

En bij het wisselen zat vaak iets anders verstopt: rente. De Kerk verbood rente op leningen. Via de wisselkoers kon je die er toch in stoppen.

Tweede uitvinding: de depositobank. Eerst geeft men zijn goud gewoon aan iemand betrouwbaars om het te bewaren.

In Londen, in de zeventiende eeuw, zijn dat vaak de goudsmeden. Ze hebben kluizen en geven een ontvangstbewijs.

In de app is dit hoofdstuk geanimeerd en verteld, kaart na kaart. Gratis proefperiode starten.

Download in deApp Store

Al snel gaan die bewijzen zelf rondgaan. Je betaalt met het bewijs, zonder het goud op te halen.

Dan merkt de goudsmid iets op. De spaarders komen nooit allemaal tegelijk terug.

Stel, van duizend gestorte munten houdt hij er tweehonderd. De andere achthonderd leent hij uit, tegen rente.

De bewijzen zijn nog steeds duizend waard. De uitgeleende munten komen er achthonderd bij. Achttienhonderd in omloop, voor duizend echte munten.

Bewaren, dan uitlenen. De moderne bank is geboren. En ook het risico dat iedereen op dezelfde dag terugkomt.

Derde uitvinding: de beurs. Het woord komt waarschijnlijk uit Brugge, van een koopmansfamilie, de Van der Beurse.

In de zestiende eeuw bouwt Antwerpen een gebouw alleen voor handel tussen kooplieden, elke dag open.

Dan Amsterdam, in zestienhonderd en twee. De Oost-Indische Compagnie verkoopt aandelen aan wie maar wil. En die aandelen worden verhandeld.

Voor het eerst kun je een stukje van een bedrijf bezitten en het meteen doorverkopen aan een vreemde.

Laatste uitvinding: de cheque en de overschrijving. Geld is nog maar een regel in een boek, die van de ene rekening naar de andere gaat.

Dit is de ommekeer: elke uitvinding maakte geld lichter en abstracter. En elke keer kwam er een tussenpersoon bij die je moet vertrouwen.

De bankier, de goudsmid, de beurs, de bank. Elke stap is sneller. En je hangt steeds meer van iemand af.

Die uitvindingen begrijpen is de vraag begrijpen die we bij elke crisis opnieuw stellen: wat als die tussenpersoon omvalt?